ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΙ ΤΗΣ Ν.Α. ΙΤΑΛΙΑΣ Τα ελληνοφωνα χωρια της αρχαιας Απουλιας ΚΟΡΙΝΘΟΣ 1993 Δρ. ΧΡΙΣΤΟΣ Ε. Κ. ΤΑΡΤΑΡΗΣ

Ε ι σ α γ ω γ η

Μέσα στα πλαίσια της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, διαδικασία που έχουμε αρχίσει να εφαρμόζουμε στο 4ο Γυμνάσιο Κορίνθου εδώ και 6 χρονιά, ασχοληθήκαμε κατά το σχολικό έτος 1991-1992 με ένα θέμα ιδιαιτέρα σημαντικό από πολιτιστική και ιστορική άποψη. Ήταν οι Ελληνόφωνοι κάτοικοι της Νοτιοανατολικής Ιταλίας, της αρχαίας Απουλίας. Αποικισμός είναι ένα πανάρχαιο φαινόμενο που διάρκεσε πολλούς αιώνες στην ανθρώπινη ιστορία και είχε τεράστια σημασία από κάθε άποψη (βιολογική, οικονομική, κοινωνική κ.α.) για τη διαμόρφωση του σύγχρονου κόσμου. Ο αποικισμός ξεκινούσε από περιοχές πιο αναπτυγμένες και κατευθυνόταν προς άλλες φτωχότερες. Μερικές φορές, δυστυχώς, συνοδεύτηκε από αφανισμό των ντόπιων πολιτισμών για να επιβεβαιωθει το αρχαιο ρητο “ουδεν καλον αμιγες κακου”.

Ελληνικος Αποικισμος

Οι ιστορικοι διακρινουν δυο περιοδους στον αρχαιο ελληνικο αποικισμο. Στη πρωτη περιοδο (12ος-10ος π.Χ. αιωνας) διακρινονται σαν κορυφαια γεγονοτα ο Τρωικος πολ嬬¬μος και η καθοδος των Δωριεων. Στη δευτερη περιοδο (8ος-7ος π.χ. αιωνας) εχουμε μεταξυ των αλλων ιδρυση ελληνικων αποικιων στη Νοτια Ιταλια οπου δημιουργηθηκε η λεγομενη Μεγαλη Ελλαδα (Μagna Grecia). Τον 8ο π.Χ. αιωνα ιδρυονται οι πολεις:

Ρηγιο απο τους Ευβοεις
Μεσσηνη απο τους Χαλκιδεις
Κροτων απο τους Αχαιους
Συρακουσαι απο τους Κορινθιους
Σελινους απο τους Κορινθιους
Ταρας απο τους Λακωνες

Οι αρχαιοι Ελληνες ιδρυσαν στη περιοχη αυτη μονο παρα¬λιακες πολεις. Με τους αποικισμους αναπτυχθηκε το εμποριο, διαδοθηκε σε ολη τη Μεσογειο θαλασσα η ελληνικη γλωσσα και ο ελληνικος πολιτισμος επικρατησε σε ολο το γνωστο τοτε κοσμο. Ο Αρχιλοχος επομενως ειχε δικιο πoυ ονομασε “Πανελληνες” τους κατοικους της Ελλαδας και των αποικιων γιατι ειχαν σαν κοινο στοιχειο την Ελληνικη Συνειδηση.

 

Οι Ελληνοφωνοι της Puglia

Οι σημερινοι κατοικοι των ελληνοφωνων χωριων της ΝΑ Ιταλιας δεν προερχονται απο την αρχαιοτητα. Η προελευση τους αναγεται στα χρονια της Βυζαντινης αυτοκρα¬τοριας και συγκεκριμενα στη περιοδο του Ιουστινιανου. Μετα το νικηφορο πολεμο εναντιον των Γοτθων (535-553 μ.Χ.) καταλήφθηκε απο το Βυζαντινο στρατο η σημερινη Puglia (η αρχαια Απουλια). Στο νοτιο μερος της που ονομαζεται χερσο¬νησος του Salento εγκατασταθηκαν στρατιωτες και ναυτες των Βυζαντινων υστερα απο στρατιωτικη υπηρεσια 20-25 χρονων σε κτηματα που τους δινονταν δωρεαν. Οι ανθρωποι αυτοι μιλουσαν ελληνικα και προερχονταν απο διαφορες περιοχες της Βυζαντινης επικρατειας και γιαυτο σημερα δεν ειναι γνωστη η ακριβης περιοχη προελευσης τους. Ετσι λειτουρ¬γησαν σαν ακριτες των μακρυνων βυζαντινων συνορων, ανακα¬τευτηκαν με τους ντοπιους και η περιοχη τους ονομαστηκε Grecia Salentina (δηλ. Ελλαδα του Σαλεντο).

Τα ελληνοφωνα χωρια που εχουν απομεινει σημερα ειναι τα εξης :

Calimera (Καλημερα)
Martano (Μαρτανο)
Martignano (Μαρτινιανο)
Melpignano (Μελπινιανο)
Corigliano d’ Otranto (Κοριλιανο του Οτραντο)
Castrignano dei Greci (Καστρινιανο ντεϊ Γκρετσι)
Soleto (Σολετο)
Sternatia (Στερνατια)
Zollino (Τσολινο)

Παλαιοτερα τα ελληνοφωνα χωρια ησαν περισσοτερα, ξεκι¬νουσαν απο τα ανατολικα παραλια του Σαλεντο που βρισκεται η αρχαια ελληνικη αποικια Υδρους (σημερινη πολη Otranto) και εφθαναν μεχρι τα δυτικα παραλια οπου βρισκεται η επισης αρχαια ελληνικη αποικια Καλλιπολις (σημερινη πολη Gallipoli) .

Οι κατοικοι της περιοχης αυτης ειναι ελληνικης καταγωγης και το κυριοτερο αισθανονται σημερα σαν ελληνες. Κανουν τεραστιες προσπαθειες να διατηρησουν τη γλωσσα των προγονων τους που ειναι κραμα ελληνικης και λατινικης και ονομαζεται Γκρικο. Τα τελευταια χρονια εχουν αποδυθει σε μια πραγματικα υπερανθρωπη προσπαθεια να διασωσουν τη γλωσσα τους και τις παραδοσεις τους γιατι δυστυχως σιγα-σιγα σβηνουν. Ιδρυουν συλλογους με ελληνικα ονοματα, κανουν εκδηλωσεις με τραγουδια γκρεκανικα και αρχισαν πειραματικα και τη διδασκαλια του γλωσσικου ιδιωματος Γκρικο οπως ο Angiolino Cotardo στο Castrignano dei Greci και μια ελληνιδα δασκαλα στο Corigliano. Τελικος τους σκοπος ειναι να παραδωσουν αλωβητη στις επομενες γενιες τη μακραιωνη ελληνικη παραδοση.

Εμεις εχουμε υποχρεωση να τους βοηθησουμε. Το σχολικο ετος 1991-1992 μελετησαμε την ιστορια και τις παραδοσεις τους, φιλοξενησαμε στο σχολειο μας τον κ. Antoniο Fiore απο το Corigliano, ιδρυτη και προεδρο του πολιτιστικου συλλογου με το ελληνικο ονομα Argalio (αργαλειος) και το περσινο σχολικο ετος (1992-1993) επισκεφθηκαμε, με πολυμελη αντιπροσωπεια μαθητων του 4ου γυμνασιου Κορινθου το Corigliano οπου πραγματο¬ποιησαμε εκπαιδευτικη ανταλλαγη με το σχολειο του χωριου αυτου. Η ολη προσπαθεια μας στεφθηκε με επιτυχια και επισφραγισθηκε με αδελφοποιηση του σχολειου μας με το κεντρο νεοτητας PGS toy Istituto Salesiano “N. Comi” του Corigliano.

Ο δρομος της επικοινωνιας των μαθητων μας με τους μαθητες της ελληνοφωνης νοτιας ιταλιας ανοιξε ηδη διαπλατα. Πιστευουμε να συνεχισθει η προσπαθεια μας αυτη γιατι θα νοιωσουμε τον εαυτοιο μας “αξιο να καταλαβει την περιοχη αυτη, να την αγαπησει και να κανει και τους αλλους να την αγαπησουν” (Μεριανου Α. σ.7)

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Απο τη πλουσια (κυριως ξενη) βιβλιογραφια σημειωνουμε ενδεικτικα:

Μεριανου Αντζελα : Λαογραφικα των Ελληνων της Κατω Ιταλιας. Ινστιτουτο του βιβλιου Μ.Καρδαμιτσα, Αθηνα 1989
Μεριανου Αντζελα : Ταξιδευοντας στα ελληνοφωνα χωρια της Κατω Ιταλιας, Αθηνα 1980
Σαμψων Αδαμ : Αι αποικιαι των αρχαιων Ελληνων, Αθηναι 1961.
Ταρταρης Ε.Κ.Χ. : Οι Ελληνοφωνοι της Νοτιας Ιταλιας, Εκδ.Κανελλα Κορινθος 1992.
Aprile Giovanni : Calimera e I suoi Traoudia, Calimera 1972
Tondi Domenico : Glossa. La lingua Greca del Salento, Noci 1935

ΧΡΙΣΤΟΣ Ε. Κ. ΤΑΡΤΑΡΗΣ Διευθυντής Γυμνασίου Σοφικού Διδάκτωρ Αριστοτελείου Παν/μίου Θεσ/νίκης Μέλος της Ακαδημίας Επιστημών Νέας Υόρκης Μέλος Ελληνοϊταλικός Σύλλογος “GRECIA GR”

 

ΧΑΡΤΗΣ ΣΕΛΙΔΕΣ

ΒΙΔΕΟ

ΒΛΕΠΕ ΠΙΣΟ

Αίτηση Εγγραφής